Startende leraren en experts: kennis leren delen

Onderzoeksopzet
(De onderzoeksopzet is ontworpen in samenwerking met Chantal Kessels, onlangs gepromoveerd bij het ICLON in Leiden en als extern wetenschapper betrokken bij dit project).

Om de invloed van inductieprogramma’s te bevorderen is het van belang beter te begrijpen hoe er bijgedragen kan worden aan de professionele ontwikkeling van mentoren. Daarom willen we met het huidige onderzoek meer inzicht krijgen in hoe excellente mentoren zich ontwikkeld hebben. Hiertoe zal een interviewstudie gehouden worden met vijf tot tien zeer goede mentoren.
Daarnaast willen we met dit onderzoek inzicht krijgen in hoe goed mentorschap eruit kan zien. Hoewel er veel bekend is over kenmerken van een goede mentor en goed mentorschap is er weinig onderzoek dat toont hoe dit er in de praktijk uitziet. Om dit te realiseren zal er een diepte-onderzoek uitgevoerd worden, een casestudie van twee excellente mentoren.

Onderzoeksvragen
De volgende twee onderzoeksvragen zullen in het huidige onderzoeksproject beantwoord worden:
1. Hoe kunnen mentoren zich ontwikkelen tot excellente mentoren?
2. Hoe ziet de begeleidingspraktijk van een excellente mentor eruit?

Methode
Om antwoord te geven op de eerste onderzoeksvraag, zal een interviewstudie worden uitgevoerd met vijf tot tien zeer goede mentoren in zowel po als vo. Deze mentoren zullen geselecteerd worden op basis van criteria, gebaseerd op vooronderzoek. Verschillende lerarenopleidingen die inzicht hebben in de praktijk van een groot aantal mentoren zullen uitgenodigd worden zeer goede mentoren voor te dragen voor deelname aan het onderzoek. Belangrijk is dat de mentoren goede begeleiding kunnen bieden ten behoeve op het gebied van de professionele ontwikkeling van beginnende docenten. Voorgedragen mentoren zullen geobserveerd worden en aan de hand van kenmerken van goede mentoren (te omschrijven op basis van literatuuronderzoek) zullen vijf tot tien mentoren geselecteerd worden voor de interviewstudie.
De interviews zullen semigestructureerd van aard zijn en bestaan uit twee delen. Het eerste deel zal bestaan uit open vragen gericht op het verkrijgen van inzicht in de visie van de mentoren over goed mentorschap. Het tweede deel zal bestaan uit openvragen gericht op het verkrijgen van inzicht in de ontwikkeling van de mentoren: wat hebben zij geleerd en hoe hebben zij dit geleerd? De data zullen op kwalitatief-interpretatieve wijze geanalyseerd worden. De resultaten van de interviews worden naast de resultaten uit het literatuuronderzoek gelegd. Met de resultaten uit de analyse wordt beoogd om een overzicht te maken van kenmerken die bij kunnen dragen aan de ontwikkeling van excellente mentoren.
 
Op basis van de interviewstudie zullen twee mentoren geselecteerd worden voor een vervolgend diepteonderzoek: een casestudie van excellente mentoren. Met deze casestudie willen we antwoord geven op de tweede onderzoeksvraag (Hoe ziet de begeleidingspraktijk van een excellente mentor eruit?). Het onderzoek zal bestaan uit tien uur observatie van de mentor tijdens het begeleiden van beginnende docenten, en tien uur interview met de mentor. De observaties van lessen zullen vastgelegd worden op video. Deze video wordt gebruikt om gedrag te analyseren en delen zullen worden gebruikt als voorbeelden van good practice voor training van andere mentoren.
In de interviews zal de mentor gevraagd worden zijn begeleiding toe te lichten. De data zullen op kwalitatief-interpretatieve wijze geanalyseerd worden. Het doel van deze studie is een rijke illustratie te geven van een voorbeeld van een excellente mentor. Het laat zien hoe invulling gegeven kan worden aan excellent mentorschap en kan fungeren als leerzaam en voorbeeld voor andere mentoren.

Samenwerking in het PO-deel
Het Kempelonderzoekscentrum (KOC) en APS hebben uitgesproken in het PO-deel van dit R&D-project te willen samenwerken.
Die samenwerking bestaat uit het volgende:

1. De Kempel zal zich inspannen om 5 à 10 ‘excellente’ mentoren van startende leraren uit hun werkveld te werven .
2. Dr. Jeannette Geldens en dr. mr. Herman Popeijus, lectoren van het KOC, treden als begeleiders op om de APS-onderzoeker(s) te ondersteunen bij de uitvoering van het onderzoek. De intentie is om hier een keer per 4 à 6 weken een dagdeel aan te besteden.

De ondersteuning is met name gericht op het analyseren van de onderzoeksresultaten, het tegenlezen en mede-auteur zijn van de verslaglegging.

Gerealiseerde tussenopbrengsten
Het project is in maart 2011 van start gegaan. Tot op heden is het literatuuronderzoek gestart, zijn onderzoeksvragen en methode uitgewerkt en is de voorbereiding voor de selectie van mentoren gestart.

Verwachte opbrengsten 2011

• 1e deel literatuur review: kenmerken van goede mentoren;
• 1e deel interviewstudie: visie van de deelnemende mentoren op goede begeleiding en kennis over hoe zij zich ontwikkeld hebben.

Verwachte opbrengst 2012

• literatuur review over kenmerken excellente mentoren;
• analyse interviewstudie: een vergelijking van theorie en gevonden praktijk;
• uitvoering en analyse casestudies: twee illustratieve voorbeelden van excellente mentoren aan het werk.

Verwachte opbrengsten 2013

• Artikel in toonaangevend onderwijstijdschrift met de neerslag van het illustratieve praktijkvoorbeeld van twee excellente mentoren. 
• Kennis over het volgende: 
  • Hoe begeleiden goede mentoren? Hoe definiëren zij hun rol en hoe geven zij dit vorm in de praktijk (strategieën en principes)? Hoe hebben zij zich ontwikkeld?
  • Instructief beeldmateriaal.
• Een afgeronde review van literatuur op het gebied van mentorschap.

Planning 2011 - 2013